چرا جذب افراد خودشیفته میشویم؟
شاید برایتان سؤال باشد که چرا بعضی افراد بارها جذب افراد خودشیفته میشوند، در حالی که بعضی دیگر پس از مشاهده نخستین نشانههای رفتار آسیبزننده، خیلی زود از چنین رابطهای فاصله میگیرند.
جذب شدن به افراد خودشیفته معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست. ویژگیهای فرد مقابل، تجربیات دوران کودکی، عزتنفس، سبک دلبستگی، نیازهای عاطفی و الگوهایی که در روابط گذشته شکل گرفتهاند، همگی میتوانند در این فرایند نقش داشته باشند.
در این مقاله از روانیار بررسی میکنیم که چرا ممکن است فردی به یک فرد دارای ویژگیهای خودشیفتهوار جذب شود، چه عواملی باعث ماندن در چنین رابطهای میشوند و چه زمانی لازم است این الگو با کمک متخصص بررسی شود.
چرا افراد خودشیفته در ابتدا جذاب به نظر میرسند؟
یکی از دلایلی که ممکن است باعث جذب افراد خودشیفته شود، جذابیت اولیه آنهاست.
افرادی که ویژگیهای خودشیفتهوار دارند ممکن است در نخستین برخورد بسیار بااعتمادبهنفس، اجتماعی، کاریزماتیک و موفق به نظر برسند. آنها ممکن است در برقراری ارتباط مهارت داشته باشند، به ظاهر خود اهمیت زیادی بدهند و بتوانند در مدت کوتاهی توجه دیگران را به خود جلب کنند.
به همین دلیل، بعضی رفتارها در ابتدای رابطه ممکن است معنایی متفاوت از آنچه در ادامه رابطه پیدا میکنند داشته باشند.
برای مثال، اعتمادبهنفس زیاد ممکن است در ابتدا بهعنوان قاطعیت و قدرت شخصیت دیده شود، اما بعدها در قالب حقبهجانب بودن، سلطهگری یا ناتوانی در پذیرش اشتباه ظاهر شود.
به همین دلیل، برای ارزیابی سلامت یک رابطه، فقط نباید به جذابیت اولیه فرد توجه کرد؛ بلکه نحوه رفتار او در طول زمان اهمیت بیشتری دارد.
۱. بمباران عشق؛ وقتی توجه زیاد باعث دلبستگی سریع میشود
یکی از عواملی که میتواند در جذب شدن به فرد خودشیفته نقش داشته باشد، پدیدهای به نام «بمباران عشق» یا Love Bombing است.
در این حالت، فرد در ابتدای رابطه ممکن است توجه و محبت بسیار زیادی نشان دهد؛ برای مثال، با تعریف و تمجیدهای فراوان، پیامهای مکرر، هدیه دادن، ابراز علاقه شدید یا ایجاد احساس خاص بودن در طرف مقابل.
دریافت حجم زیادی از توجه در مدت کوتاه میتواند باعث شود دلبستگی عاطفی با سرعت زیادی شکل بگیرد. در نتیجه، فرد ممکن است در مراحل اولیه رابطه کمتر متوجه برخی نشانههای هشداردهنده شود.
با این حال، باید دقت داشت که هر ابراز علاقه شدید در ابتدای رابطه، بمباران عشق یا نشانه خودشیفتگی نیست. برای شناخت یک الگوی ناسالم، باید رفتار فرد در طول زمان و در بستر رابطه بررسی شود.
۲. تأثیر تجربیات دوران کودکی بر انتخابهای عاطفی
تجربیات دوران کودکی میتوانند بر نحوه شکلگیری روابط عاطفی در بزرگسالی تأثیر بگذارند.
اگر فرد در کودکی یاد گرفته باشد که برای دریافت محبت و پذیرش باید نیازهای خودش را نادیده بگیرد، همیشه دیگران را راضی نگه دارد یا رفتارهای تحقیرآمیز را تحمل کند، ممکن است در بزرگسالی نیز در روابطی قرار بگیرد که بخشی از این الگوها را تکرار میکنند.
در این شرایط، رابطه ناسالم ممکن است برای فرد ناآشنا نباشد؛ بلکه به دلیل شباهتهایی که با تجربیات گذشته دارد، ناخودآگاه «آشنا» احساس شود.
این موضوع به معنای آن نیست که همه افرادی که در کودکی تجربههای دشواری داشتهاند، حتماً جذب افراد خودشیفته میشوند. بلکه تجربیات اولیه زندگی یکی از عواملی هستند که میتوانند در شکلگیری الگوهای رابطه نقش داشته باشند.
۳. اعتمادبهنفس ظاهری و نیاز به احساس ارزشمندی
اعتمادبهنفس ظاهری میتواند برای بسیاری از افراد جذاب باشد.
فردی که عزتنفس پایینتری دارد ممکن است ناخودآگاه جذب کسی شود که بسیار مطمئن، قدرتمند یا موفق به نظر میرسد. ممکن است چنین فردی تصور کند که بودن در کنار یک فرد قدرتمند میتواند به او احساس امنیت، ارزشمندی یا اطمینان بیشتری بدهد.
اما میان اعتمادبهنفس سالم و احساس برتری نسبت به دیگران تفاوت وجود دارد.
اعتمادبهنفس سالم معمولاً با توانایی پذیرش اشتباه، احترام به دیگران و انعطافپذیری همراه است. در مقابل، نیاز شدید به تحسین، احساس برتری، ناتوانی در پذیرش انتقاد و بیتوجهی مداوم به احساسات دیگران میتوانند نشانههایی از یک الگوی ناسالم باشند.
۴. رابطه مکمل؛ وقتی دو الگوی ناسالم یکدیگر را تقویت میکنند
گاهی ویژگیهای شخصیتی دو نفر میتوانند به شکلی در کنار یکدیگر قرار بگیرند که در ظاهر مکمل هم باشند، اما در عمل رابطهای نامتعادل ایجاد کنند.
برای مثال، فردی که بیش از حد به تأیید دیگران نیاز دارد، از بیان خواستههای خود اجتناب میکند و برای حفظ رابطه مرتباً نیازهای خودش را کنار میگذارد، ممکن است مدت زیادی در رابطهای باقی بماند که طرف مقابل توجه و تحسین زیادی از او دریافت میکند.
در طرف مقابل نیز فردی با ویژگیهای خودشیفتهوار ممکن است نیاز زیادی به توجه و تأیید داشته باشد.
در نتیجه، ممکن است یک الگوی رابطهای شکل بگیرد که در آن یک نفر بیشتر میدهد و دیگری بیشتر دریافت میکند.
این رابطه ممکن است در ابتدا بسیار هماهنگ به نظر برسد، اما در بلندمدت میتواند باعث شود نیازها، احساسات و مرزهای یکی از طرفین دائماً در اولویت پایینتری قرار بگیرد.
اکوئیست چیست؟
اصطلاح اکوئیست (Echoist) برای توصیف افرادی استفاده میشود که تمایل زیادی به کوچک کردن خود، اجتناب از جلب توجه و اولویت دادن به نیازهای دیگران دارند.
با این حال، اکوئیسم یک تشخیص روانشناختی رسمی نیست و نباید صرفاً بر اساس چند ویژگی رفتاری، فردی را با این عنوان طبقهبندی کرد.
۵. نقش ناجی؛ «من میتوانم او را تغییر بدهم»
یکی دیگر از عواملی که میتواند باعث ماندن فرد در یک رابطه عاطفی ناسالم شود، نقش «ناجی» است.
برخی افراد بسیار همدل و مهربان باور دارند که با عشق، صبوری و فداکاری میتوانند زخمهای گذشته شریک عاطفی خود را درمان کنند یا باعث تغییر رفتار او شوند.
ممکن است فرد بارها با خودش بگوید:
«اگر بیشتر صبر کنم، تغییر میکند.»
«اگر به اندازه کافی دوستش داشته باشم، رفتارش بهتر میشود.»
«او در کودکی آسیب دیده و به همین دلیل اینطور رفتار میکند.»
درک گذشته و آسیبهای یک فرد میتواند به فهم رفتار او کمک کند، اما توضیح دادن یک رفتار با توجیه کردن آن متفاوت است.
آسیبهای گذشته نمیتوانند بیاحترامی، کنترلگری یا نادیده گرفتن مداوم نیازهای شریک عاطفی را توجیه کنند.
تغییر نیز زمانی امکانپذیرتر است که خود فرد مسئولیت رفتارهایش را بپذیرد و برای تغییر آنها اقدام کند.
۶. چرا بعضی افراد بارها جذب افراد خودشیفته میشوند؟
یک بار وارد شدن به رابطه با فردی که بعدها رفتارهای خودشیفتهوار او آشکار میشود، بهتنهایی به معنای وجود مشکل روانشناختی در فرد مقابل نیست.
هر کسی ممکن است در ابتدای یک رابطه تحت تأثیر جذابیت، توجه، محبت یا اعتمادبهنفس ظاهری فرد مقابل قرار بگیرد.
اما اگر جذب افراد خودشیفته یا ورود به روابط عاطفی آسیبزننده بارها تکرار شود، بهتر است این الگو با دقت بیشتری بررسی شود.
در چنین شرایطی، عواملی مانند موارد زیر میتوانند موضوع مهمی برای بررسی باشند:
- سبک دلبستگی
- عزتنفس
- نیاز به تأیید
- ترس از طرد شدن
- مرزهای شخصی
- تجربیات دوران کودکی
- باورهای فرد درباره عشق و رابطه
- الگوهای تکرارشونده در روابط قبلی
هدف از بررسی این عوامل، سرزنش کردن فرد نیست؛ بلکه کمک به او برای شناخت بهتر الگوهایی است که ممکن است بدون آگاهی در روابطش تکرار شوند.
۷. از کجا بفهمیم یک رابطه ناسالم است؟
بهتر است به جای تلاش برای تشخیص «خودشیفته بودن» شریک عاطفی، ابتدا به رفتارهای واقعی او در رابطه توجه کنیم.
برخی رفتارهایی که میتوانند نشاندهنده یک رابطه ناسالم باشند عبارتاند از:
- بیاحترامی و تحقیر مداوم
- کنترلگری
- نادیده گرفتن نیازها و احساسات طرف مقابل
- فقدان همدلی
- دستکاری عاطفی
- نپذیرفتن مسئولیت رفتارهای آسیبزننده
- بیتوجهی مداوم به مرزهای شخصی
- ایجاد احساس گناه برای بیان نیازها یا خواستهها
هیچکدام از این رفتارها بهتنهایی برای تشخیص اختلال شخصیت خودشیفته کافی نیستند؛ اما میتوانند نشانههایی باشند که لازم است سلامت رابطه را جدیتر بررسی کنیم.
یک سؤال مهم این است:
«آیا در این رابطه، نیازها و مرزهای من نیز به اندازه نیازها و مرزهای طرف مقابلم اهمیت دارند؟»
اگر همیشه جذب افراد خودشیفته میشوم، چه کار کنم؟
اگر متوجه شدهاید که یک الگوی مشابه در روابط مختلف زندگی شما تکرار میشود، اولین قدم سرزنش کردن خودتان نیست.
بهتر است با کنجکاوی بررسی کنید:
چه ویژگیهایی در ابتدا برای شما جذاب هستند؟
در چه مرحلهای از رابطه شروع میکنید نیازهای خودتان را نادیده بگیرید؟
چه چیزی باعث میشود با وجود رفتارهای آسیبزننده، همچنان در رابطه بمانید؟
آیا بیان نیازها و تعیین مرز برایتان دشوار است؟
و آیا رابطهای که برایتان «عشق» به نظر میرسد، واقعاً نیازهای عاطفی و روانی شما را تأمین میکند؟
شناخت این الگوها میتواند به شما کمک کند روابط آینده را آگاهانهتر انتخاب کنید.
چه زمانی مراجعه به روانشناس میتواند کمککننده باشد؟
اگر تجربه روابط عاطفی آسیبزننده بارها تکرار شده، جدا شدن از یک رابطه برایتان بسیار دشوار است، در روابط دائماً نیازهای خودتان را نادیده میگیرید یا احساس میکنید مرزهای شخصیتان نادیده گرفته میشوند، صحبت با یک روانشناس بالینی میتواند فرصتی برای شناخت عمیقتر این الگوها باشد.
در رواندرمانی میتوان عواملی مانند عزتنفس، سبک دلبستگی، مرزهای شخصی، باورهای مربوط به رابطه و تجربیات گذشته را بررسی کرد و برای ایجاد الگوهای سالمتر در روابط تلاش کرد.
جمعبندی
چرا جذب افراد خودشیفته میشویم؟
پاسخ این سؤال یک عامل واحد ندارد. جذابیت اولیه، بمباران عشق، اعتمادبهنفس ظاهری، تجربیات دوران کودکی، عزتنفس، نیاز به تأیید و الگوهای روابط گذشته میتوانند در شکلگیری و ادامه چنین روابطی نقش داشته باشند.
جذب شدن به یک فرد خودشیفته لزوماً به معنای ضعف شخصیتی یا وجود مشکل روانشناختی در شما نیست. اما اگر این الگو بارها در روابط مختلف تکرار میشود، میتواند فرصتی باشد برای شناخت بهتر نیازها، باورها و الگوهای عاطفی خودتان.
شناخت این الگوها به معنای سرزنش خود نیست؛ بلکه میتواند اولین قدم برای ساختن روابط سالمتر و انتخابهای آگاهانهتر باشد.
پرسشهای متداول
آیا هر فرد جذاب و بااعتمادبهنفس، خودشیفته است؟
خیر. جذابیت، اعتمادبهنفس یا کاریزما بهتنهایی نشانه خودشیفتگی نیست. برای ارزیابی ویژگیهای خودشیفتهوار باید مجموعهای از الگوهای پایدار رفتاری و بینفردی در طول زمان بررسی شود.
چرا بمباران عشق باعث دلبستگی سریع میشود؟
دریافت حجم زیادی از توجه و محبت در مدت کوتاه میتواند احساس نزدیکی و ارزشمندی ایجاد کند و باعث شکلگیری سریعتر دلبستگی شود. البته هر ابراز علاقه شدید در ابتدای رابطه الزاماً بمباران عشق نیست.
آیا عزتنفس پایین باعث جذب افراد خودشیفته میشود؟
عزتنفس پایین میتواند در برخی افراد یکی از عوامل مؤثر باشد، اما علت قطعی جذب افراد خودشیفته نیست. تجربیات کودکی، سبک دلبستگی، نیازهای عاطفی و الگوهای روابط قبلی نیز میتوانند نقش داشته باشند.
آیا میتوان یک فرد خودشیفته را با عشق تغییر داد؟
تغییر الگوهای عمیق رفتاری و شخصیتی معمولاً فرایندی پیچیده است و صرفاً با عشق و فداکاری شریک عاطفی اتفاق نمیافتد. تغییر زمانی امکانپذیرتر است که خود فرد نسبت به رفتارهایش آگاهی داشته باشد و مسئولیت تغییر آنها را بپذیرد.
آیا اگر یک بار جذب فرد خودشیفته شده باشم، یعنی مشکلی دارم؟
خیر. ممکن است هر فردی در ابتدای یک رابطه تحت تأثیر جذابیت و رفتارهای مثبت فرد مقابل قرار بگیرد. اگر یک الگوی مشابه بارها تکرار شود، بررسی آن با کمک روانشناس میتواند مفید باشد.
چگونه از رابطه با یک فرد خودشیفته خارج شویم؟
پاسخ این سؤال به شرایط هر رابطه بستگی دارد. بررسی الگوهای رابطه، تقویت مرزهای شخصی، دریافت حمایت از افراد قابل اعتماد و در صورت نیاز کمک گرفتن از روانشناس میتواند در تصمیمگیری و مدیریت شرایط کمککننده باشد.
درباره نویسنده
مریم پرورش | متخصص روانشناسی بالینی
این مقاله با هدف افزایش آگاهی درباره الگوهای روابط عاطفی و عوامل مرتبط با جذب افراد خودشیفته تهیه شده است. محتوای این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین ارزیابی و رواندرمانی فردی نیست.
برای بررسی شرایط شخصی و دریافت کمک تخصصی و یا انجام تست های روانشناختی، از اینجا وارد شوید.
برای دریافت نوبت از تپسی دکتر و دکتر وی آی پی نیز میتوانید استفاده کنید.